ข้อมูลจากกรมการแพทย์และหน่วยงานสาธารณสุขระบุว่า โรคมะเร็งจิสต์ (Gastrointestinal Stromal Tumor) คือมะเร็งเนื้อเยื่ออ่อนในระบบทางเดินอาหารที่พบได้ยากมาก โดยมีสถิติการเกิดโรคเพียง 10-15 รายต่อประชากรหนึ่งล้านคนเท่านั้น ความน่ากลัวของโรคนี้คือความแตกต่างจากมะเร็งทางเดินอาหารทั่วไปอย่างสิ้นเชิง สรุปประเด็นสำคัญได้ดังนี้
- ตำแหน่งที่พบ มักเกิดขึ้นบริเวณกระเพาะอาหารและลำไส้เล็ก โดยเกิดจากเซลล์ที่ควบคุมการบีบตัวของทางเดินอาหารผิดปกติ
- สาเหตุการเกิด ไม่ได้เกิดจากพฤติกรรมการกิน แต่เกิดจากการกลายพันธุ์ของโปรตีน “คิท” (KIT) บนผิวเซลล์
- กลุ่มเสี่ยงหลัก มักพบในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป โดยในช่วงแรกมักไม่แสดงอาการชัดเจน
- สัญญาณอันตราย อาการบ่งชี้สำคัญคือการถ่ายอุจจาระเป็นสีดำสนิท คลำพบก้อนแข็งบริเวณหน้าท้อง และมีภาวะโลหิตจางหน้าซีดเพลีย
สัญญาณเตือนและสาเหตุของมะเร็งจิสต์ที่แตกต่างจากมะเร็งทั่วไป
ความแตกต่างที่สำคัญของมะเร็งจิสต์คือการต้นกำเนิดของเซลล์ ซึ่งไม่ได้เริ่มจากเยื่อบุผิวเหมือนมะเร็งกระเพาะอาหารทั่วไป แต่เกิดจากเซลล์ในชั้นกล้ามเนื้อที่ทำหน้าที่เป็นตัวกำหนดจังหวะการบีบตัวของลำไส้ เมื่อโปรตีน KIT เกิดความผิดปกติ จะส่งสัญญาณให้เซลล์แบ่งตัวอย่างรวดเร็วและไม่ตายตามธรรมชาติจนกลายเป็นก้อนเนื้อร้าย
อาการที่ผู้ป่วยควรเฝ้าระวังคือความผิดปกติในระบบขับถ่าย หากพบว่าอุจจาระมีสีดำเหมือนยางมะตอย หรือมีเลือดปน นั่นหมายถึงมีเลือดออกสะสมในทางเดินอาหาร นอกจากนี้หากมีอาการปวดท้องเรื้อรังร่วมกับน้ำหนักตัวลดลงอย่างรวดเร็ว ควรรีบพบแพทย์ทันที เพราะหากก้อนเนื้อขยายใหญ่จนคลำพบได้จากภายนอกหน้าท้อง มักหมายถึงโรคได้เข้าสู่ระยะที่ต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน
นวัตกรรมการรักษา: ทำไมการผ่าตัดและยามุ่งเป้าจึงสำคัญกว่าเคมีบำบัด
ในอดีตการรักษามะเร็งจิสต์เป็นเรื่องท้าทายมาก เนื่องจากเซลล์มะเร็งชนิดนี้ดื้อต่อการใช้ยาเคมีบำบัด (Chemotherapy) แบบดั้งเดิม ทำให้การรักษาไม่ได้ผลเท่าที่ควร ปัจจุบันวงการแพทย์จึงปรับมาใช้ 2 แนวทางหลักที่ได้ผลแม่นยำกว่า คือการผ่าตัดเอาก้อนเนื้อออกให้หมดในกรณีที่มะเร็งยังไม่แพร่กระจาย และการใช้ “ยามุ่งเป้า” (Targeted Therapy)
การใช้ยามุ่งเป้าถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของการรักษามะเร็งจิสต์ ตัวยาจะเข้าไปยับยั้งการทำงานของโปรตีน KIT ที่ผิดปกติโดยตรง เปรียบเสมือนการปิดสวิตช์การเติบโตของเซลล์มะเร็ง ช่วยลดขนาดก้อนเนื้อก่อนการผ่าตัด หรือใช้ควบคุมโรคในระยะแพร่กระจาย ซึ่งช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตและยืดอายุขัยของผู้ป่วยได้ดีกว่าการรักษาแบบเดิมอย่างมีนัยสำคัญ
สรุปคือ โรคมะเร็งจิสต์ (GIST) แม้จะเป็นโรคหายากและเกิดจากการกลายพันธุ์ของโปรตีนในร่างกาย แต่การตรวจพบในระยะเริ่มต้นผ่านการหมั่นสังเกตสีอุจจาระและการตรวจสุขภาพประจำปี จะช่วยให้รักษาได้ทันท่วงทีด้วยวิธีการผ่าตัดร่วมกับการใช้ยามุ่งเป้า
